Một ứng viên có điểm IELTS tổng 7.0, cao hơn yêu cầu của trường nửa điểm, nhưng vẫn nhận thư mời có điều kiện. Lý do: chương trình yêu cầu mỗi kỹ năng tối thiểu 6.5, và phần Viết của bạn ấy chỉ đạt 6.0. Bạn phải thi lại khi chỉ còn năm tuần trước hạn xác nhận, trong khi lịch thi ở thành phố mình đã kín.
Chứng chỉ ngoại ngữ là phần hồ sơ dễ đo nhất, nhưng cũng là phần nhiều người lên kế hoạch muộn nhất. Bài này giúp bạn chọn đúng bài thi, đọc đúng yêu cầu, và luyện đúng chỗ cần.
Đọc yêu cầu: điểm tổng chỉ là một nửa câu chuyện
Trang yêu cầu ngoại ngữ của một chương trình thường có ba lớp:
- Điểm tổng tối thiểu.
- Điểm tối thiểu từng kỹ năng (nghe, nói, đọc, viết). Nhiều chương trình khoa học xã hội và luật yêu cầu phần Viết cao hơn các phần khác.
- Danh sách bài thi được chấp nhận và quy định về hình thức thi (thi tại trung tâm, thi trên máy, thi tại nhà).
Một chi tiết hay bị bỏ qua: yêu cầu cho thị thực có thể khác yêu cầu của trường. Ở một số nước, bài thi dùng cho hồ sơ thị thực phải là phiên bản cụ thể được cơ quan di trú công nhận. Đọc cả hai trang trước khi đăng ký thi.
So sánh các bài thi phổ biến
| Bài thi | Hình thức | Điểm mạnh | Lưu ý |
|---|---|---|---|
| IELTS Academic | Trên giấy hoặc trên máy; phần Nói gặp giám khảo | Được chấp nhận rất rộng, nhất là ở Anh, Úc, Canada | Phần Viết chấm theo tiêu chí rõ ràng nhưng khó kéo điểm nhanh |
| TOEFL iBT | Hoàn toàn trên máy | Phổ biến ở Mỹ và nhiều trường Bắc Mỹ | Định dạng và thang điểm đã có điều chỉnh gần đây; đọc hướng dẫn mới nhất |
| PTE Academic | Trên máy, chấm tự động | Có kết quả nhanh; được nhiều trường ở Úc, Anh chấp nhận | Các dạng bài tích hợp nhiều kỹ năng; cần làm quen giao diện |
| Duolingo English Test | Thi tại nhà, bài thích ứng | Linh hoạt lịch, thời lượng ngắn | Không phải trường nào cũng chấp nhận; ít khi dùng được cho thị thực |
| Cambridge C1 Advanced / C2 | Trên giấy hoặc máy | Không hết hạn về mặt chứng chỉ | Nhiều trường vẫn chỉ chấp nhận kết quả trong một khoảng thời gian gần |
Thời hạn hiệu lực thường được các trường tính là khoảng hai năm kể từ ngày thi, nhưng mỗi trường có quy định riêng. Nếu bạn thi quá sớm, chứng chỉ có thể hết hạn trước ngày nhập học.
Chọn bài thi: bốn câu hỏi
- Tất cả trường trong danh sách của bạn có chấp nhận bài thi này không? Chọn bài thi phủ được nhiều trường nhất.
- Bài thi này có dùng được cho thị thực nước bạn đến không?
- Bạn thích làm bài trên giấy hay trên máy? Người gõ phím chậm thường gặp khó ở phần Viết trên máy.
- Bạn nói tốt hơn khi có người đối diện hay khi nói vào micro? Phần Nói của IELTS có giám khảo; TOEFL và PTE ghi âm.
Lên lịch thi ngược từ hạn nộp
Quy tắc an toàn: có kết quả đạt yêu cầu ít nhất hai tháng trước hạn nộp đơn sớm nhất. Để đạt điều đó:
- Thi lần đầu khoảng bốn đến năm tháng trước hạn, để còn chỗ cho một lần thi lại.
- Kiểm tra thời gian trả kết quả của từng bài thi và cách gửi kết quả cho trường (có bài thi gửi điện tử, có bài cần mã trường).
- Đăng ký sớm vào mùa cao điểm; ở thành phố lớn, lịch thi cuối năm thường kín nhanh.
Một số hệ thống thi cho phép thi lại riêng một kỹ năng; nếu có, kiểm tra xem trường bạn nộp có chấp nhận kết quả kiểu này không trước khi dùng.
Luyện theo kỹ năng yếu nhất
Sai lầm phổ biến là luyện đều bốn kỹ năng dù chỉ một kỹ năng dưới ngưỡng. Làm một bài thi thử đầy đủ trong điều kiện thật, xác định kỹ năng thấp nhất, và dành khoảng 60% thời gian còn lại cho nó.
Viết
Phần mất điểm nhiều nhất của thí sinh châu Á. Hãy học tiêu chí chấm công khai và tự chấm theo từng tiêu chí: hoàn thành yêu cầu đề, mạch lạc, từ vựng, ngữ pháp. Viết một bài mỗi ngày trong đúng thời gian quy định, rồi nhờ người có kinh nghiệm chấm ít nhất một bài mỗi tuần. Viết nhiều mà không ai sửa thì chỉ lặp lại lỗi cũ.
Nói
Ghi âm câu trả lời, nghe lại và chép ra giấy. Nhìn bản chép, bạn sẽ thấy câu bỏ dở, từ lặp, và những chỗ ngừng lâu. Luyện nói về đề tài học thuật quen thuộc (ngành học, dự án) vì đó là vùng bạn có từ vựng nhiều nhất.
Nghe và Đọc
Hai kỹ năng này tăng nhanh nhất nhờ làm đề có hệ thống và phân tích lỗi sai: sai vì không hiểu từ, sai vì bẫy diễn đạt lại (paraphrase), hay sai vì hết giờ. Ghi lại loại lỗi, không chỉ số câu sai.
Áp dụng: kế hoạch tám tuần cho một kỹ năng thiếu nửa điểm
| Tuần | Việc chính |
|---|---|
| 1 | Thi thử đầy đủ; đọc tiêu chí chấm; xác định ba lỗi lặp lại nhiều nhất |
| 2–3 | Luyện riêng từng lỗi; mỗi ngày một bài ngắn tập trung vào lỗi đó |
| 4 | Thi thử kỹ năng yếu; nhờ chấm và so với tuần 1 |
| 5–6 | Làm đề trong điều kiện thời gian thật; giữ ba kỹ năng còn lại bằng một bài mỗi tuần |
| 7 | Thi thử đầy đủ lần hai |
| 8 | Giảm cường độ, ôn tiêu chí, nghỉ đủ trước ngày thi |
Khi nào không cần chứng chỉ
Một số trường miễn yêu cầu ngoại ngữ nếu bạn đã học trọn một bằng bằng tiếng Anh, hoặc đến từ nước có tiếng Anh là ngôn ngữ chính thức. Chương trình dạy bằng tiếng Anh ở Việt Nam có thể được chấp nhận hoặc không, tùy trường; một số yêu cầu thư xác nhận ngôn ngữ giảng dạy từ trường cũ. Hỏi trực tiếp văn phòng tuyển sinh trước khi giả định mình được miễn.
Việc nên làm tuần này: mở trang yêu cầu ngoại ngữ của ba trường bạn nhắm nhiều nhất, chép ra bảng điểm tổng và điểm từng kỹ năng, lấy mức cao nhất làm mục tiêu. Sau đó làm một bài thi thử đầy đủ để biết mình cách mục tiêu bao xa ở từng kỹ năng.
Câu hỏi thường gặp
Nên thi IELTS hay TOEFL để du học?
Chọn bài thi được tất cả trường trong danh sách của bạn chấp nhận và dùng được cho thị thực nước đến. IELTS phổ biến ở Anh, Úc, Canada; TOEFL phổ biến ở Mỹ, nhưng phần lớn trường chấp nhận cả hai.
Chứng chỉ IELTS có hiệu lực bao lâu khi nộp hồ sơ du học?
Nhiều trường chấp nhận kết quả trong khoảng hai năm kể từ ngày thi, nhưng quy định cụ thể khác nhau. Hãy kiểm tra trang tuyển sinh của từng trường.
Điểm tổng đủ nhưng một kỹ năng thiếu thì có được nhận không?
Thường không, nếu chương trình quy định điểm tối thiểu từng kỹ năng. Bạn có thể nhận thư mời có điều kiện, phải thi lại hoặc học khóa tiếng Anh dự bị.
Duolingo English Test có được chấp nhận để du học không?
Một số trường chấp nhận, nhất là ở Mỹ, nhưng không phải tất cả, và bài thi này hiếm khi dùng được cho hồ sơ thị thực. Kiểm tra danh sách bài thi được chấp nhận của từng trường.
Nên thi chứng chỉ ngoại ngữ trước hạn nộp hồ sơ bao lâu?
Nên thi lần đầu khoảng bốn đến năm tháng trước hạn, để có kết quả đạt yêu cầu ít nhất hai tháng trước khi nộp và còn thời gian thi lại nếu cần.
