Hai người cùng tốt nghiệp thạc sĩ ở nước ngoài, cùng về nước tháng Chín. Người thứ nhất bắt đầu tìm việc sau khi về, mất ba tháng làm thủ tục giấy tờ và thêm vài tháng phỏng vấn. Người thứ hai bắt đầu từ tháng Ba: đã xin đủ giấy tờ tốt nghiệp, đã nói chuyện với sáu người trong ngành ở trong nước qua gọi video, đã có hai buổi phỏng vấn trực tuyến trước khi lên máy bay. Tấm bằng như nhau, nhưng lộ trình về nước khác hẳn.
Bài này dành cho giai đoạn ít được nói đến nhất của du học: sáu tháng cuối và sáu tháng đầu sau khi về. Nó gồm giấy tờ, tìm việc, giữ mạng lưới và những thay đổi tâm lý mà nhiều người không lường trước.
Giấy tờ: những thứ khó xin lại khi đã về
Khi đã rời trường, xin một giấy xác nhận có thể mất vài tuần qua email và bưu điện quốc tế. Trước khi đi, hãy đảm bảo có:
- Bằng tốt nghiệp bản gốc, hoặc biết chắc thời gian và cách trường gửi bằng nếu lễ trao bằng diễn ra sau khi bạn về.
- Bảng điểm chính thức, vài bản có niêm phong nếu trường cung cấp.
- Giấy xác nhận hoàn thành chương trình ghi rõ thời gian học, hình thức học toàn thời gian hay bán thời gian, ngôn ngữ giảng dạy.
- Phụ lục văn bằng (diploma supplement) nếu trường cấp, rất hữu ích khi làm thủ tục công nhận.
- Thư giới thiệu từ người hướng dẫn hoặc giảng viên, xin ngay khi họ còn nhớ rõ bạn.
- Bản sao hộ chiếu có các dấu xuất nhập cảnh hoặc giấy tờ chứng minh thời gian cư trú, vì một số thủ tục công nhận văn bằng yêu cầu.
Công nhận văn bằng ở trong nước
Nhiều vị trí trong khu vực công, giảng dạy đại học hoặc học tiếp bậc cao hơn yêu cầu văn bằng nước ngoài được công nhận theo quy định hiện hành. Quy trình, hồ sơ và cơ quan tiếp nhận có thể thay đổi, nên hãy tra trên cổng thông tin chính thức của cơ quan quản lý giáo dục trước khi về. Những điểm thường được xem xét:
- Cơ sở đào tạo có được công nhận hợp pháp ở nước sở tại không.
- Hình thức học: học tập trung tại nước đó, học trực tuyến hay liên kết.
- Thời gian học thực tế có phù hợp với chương trình không.
Nếu bạn học theo hình thức đặc biệt (một phần trực tuyến, liên kết nhiều nước), hãy chuẩn bị giấy tờ giải thích rõ ngay từ trường cấp, trước khi rời đi.
Tìm việc từ xa: lịch sáu tháng
| Thời điểm | Việc cần làm |
|---|---|
| Sáu tháng trước khi về | Xác định hai, ba loại vị trí mục tiêu; đọc hai mươi tin tuyển dụng để thấy yêu cầu lặp lại |
| Năm tháng trước | Viết lại hồ sơ xin việc theo chuẩn thị trường trong nước; thêm phần kết quả cụ thể của dự án, luận văn |
| Bốn tháng trước | Liên hệ cựu sinh viên cùng trường đang làm việc ở trong nước; đặt năm cuộc trò chuyện ngắn |
| Ba tháng trước | Bắt đầu ứng tuyển những vị trí nhận phỏng vấn trực tuyến; ghi rõ ngày có thể bắt đầu |
| Hai tháng trước | Phỏng vấn, trao đổi mức lương, thời gian bắt đầu |
| Tháng về | Gặp trực tiếp những người đã trò chuyện; hoàn tất thủ tục |
Khi ghi ngày có thể bắt đầu trong hồ sơ, nhà tuyển dụng dễ lên kế hoạch hơn và bớt lo bạn sẽ đổi ý ở lại.
Trình bày kinh nghiệm du học cho nhà tuyển dụng trong nước
“Du học ở nước X” tự nó không nói lên nhiều. Điều nhà tuyển dụng muốn biết là bạn làm được gì mà ứng viên khác chưa làm được. Hãy chuyển trải nghiệm thành bằng chứng cụ thể:
- Thay vì “làm việc trong môi trường đa văn hóa”, viết “điều phối nhóm năm người từ bốn nước hoàn thành dự án phân tích dữ liệu cho một tổ chức địa phương”.
- Thay vì “kỹ năng nghiên cứu tốt”, viết “thiết kế khảo sát, thu thập và phân tích 300 phản hồi cho luận văn, trình bày kết quả tại hội thảo khoa”.
- Nêu công cụ và phương pháp cụ thể đã dùng thành thạo.
Đồng thời, hãy thể hiện bạn hiểu bối cảnh trong nước: thị trường, khách hàng, cách làm việc. Ứng viên du học đôi khi bị e ngại vì “khó thích nghi lại”; cho thấy bạn đã theo dõi ngành ở trong nước là cách xóa nỗi lo đó.
Sốc văn hóa ngược: có thật và khá phổ biến
Nhiều người ngạc nhiên khi thấy về nhà lại khó hơn đi. Bạn đã thay đổi, còn mọi người ở nhà vẫn nhớ bạn như trước. Nhịp làm việc, cách giao tiếp, những điều bạn đã quen coi là bình thường nay trở nên khác lạ. Một vài biểu hiện hay gặp:
- So sánh liên tục với nơi đã sống, dễ khiến người xung quanh khó chịu.
- Cảm giác bạn bè cũ đã có cuộc sống riêng, khó tìm chủ đề chung.
- Nhớ sự độc lập, không gian riêng, nhịp sống ở nơi du học.
Cách giảm bớt: kể chuyện du học có chọn lọc thay vì so sánh; chủ động tìm nhóm cựu du học sinh cùng ngành; giữ một vài thói quen tốt đã hình thành (tập thể dục, đọc sách, nấu ăn) để có điểm tựa quen thuộc.
Giữ mạng lưới quốc tế sau khi về
- Cập nhật hồ sơ nghề nghiệp trực tuyến với vị trí mới, gửi lời cảm ơn ngắn cho người hướng dẫn và giảng viên đã hỗ trợ.
- Đăng ký mạng lưới cựu sinh viên của trường; nhiều trường có chi hội tại các nước.
- Giữ liên lạc với ba đến năm người quan trọng nhất bằng một email vài lần mỗi năm, kèm tin cụ thể về công việc của bạn.
- Nếu có ý định học tiếp hoặc hợp tác nghiên cứu, hỏi người hướng dẫn cũ về khả năng đồng tác giả, đồng hướng dẫn hoặc thỉnh giảng.
Bảng kiểm trước khi rời trường
- Đã có bằng hoặc biết chắc cách nhận bằng, đã có bảng điểm và xác nhận hoàn thành.
- Đã xin ít nhất hai thư giới thiệu.
- Đã sao lưu toàn bộ dữ liệu luận văn, dự án, email trường trước khi tài khoản bị khóa.
- Đã đóng tài khoản ngân hàng, hợp đồng điện thoại, hợp đồng nhà đúng hạn và nhận lại tiền cọc.
- Đã làm các thủ tục kết thúc cư trú nếu nước sở tại yêu cầu.
- Đã có danh sách năm người trong nước để gặp trong tháng đầu về.
Việc nên làm ngay nếu bạn còn dưới một năm trước khi về: kiểm tra ngày tài khoản email trường sẽ bị khóa và sao lưu những gì cần giữ, rồi viết email cho người hướng dẫn xin thư giới thiệu trong học kỳ này. Hai việc mất chưa đến một giờ, nhưng làm muộn thì rất khó làm lại.
Câu hỏi thường gặp
Du học về nước bao lâu thì tìm được việc?
Khác nhau theo ngành và cách chuẩn bị. Người bắt đầu tìm việc từ khi còn ở nước ngoài, khoảng sáu tháng trước khi về, thường rút ngắn đáng kể thời gian chờ so với người bắt đầu sau khi về.
Bằng nước ngoài có cần công nhận ở Việt Nam không?
Nhiều vị trí trong khu vực công, giảng dạy hoặc học tiếp yêu cầu văn bằng được công nhận theo quy định hiện hành. Hãy tra cổng thông tin chính thức của cơ quan quản lý giáo dục để biết hồ sơ và quy trình mới nhất.
Cần mang những giấy tờ gì khi về nước sau du học?
Bằng tốt nghiệp hoặc cách nhận bằng, bảng điểm chính thức, giấy xác nhận hoàn thành chương trình, phụ lục văn bằng nếu có, thư giới thiệu và giấy tờ chứng minh thời gian học tại nước ngoài.
Sốc văn hóa ngược là gì?
Đó là cảm giác lạc lõng khi trở về quê nhà sau thời gian dài sống ở nước ngoài, do bạn đã thay đổi còn môi trường cũ vẫn như trước. Cảm giác này phổ biến và thường giảm dần sau vài tháng.
Làm sao giữ liên lạc với trường và bạn bè quốc tế sau khi về?
Tham gia mạng lưới cựu sinh viên, cập nhật hồ sơ nghề nghiệp trực tuyến và gửi email định kỳ vài lần mỗi năm cho những người quan trọng, kèm tin cụ thể về công việc của bạn.
