Một người đi làm muốn học thạc sĩ để chuyển sang giảng dạy đại học, chọn một chương trình danh tiếng, học xong mới biết đó là thạc sĩ định hướng ứng dụng, không có luận văn nghiên cứu, và khi nộp hồ sơ tiến sĩ thì thiếu hẳn phần kinh nghiệm nghiên cứu mà hội đồng tuyển sinh muốn thấy. Chương trình không tệ. Chỉ là nó được thiết kế cho một mục tiêu khác.
Ở bậc sau đại học, tên gọi và thứ hạng nói rất ít. Điều quyết định bạn sẽ trải qua gì là cấu trúc: tỷ lệ học môn và nghiên cứu, thời lượng, cách tài trợ, và cách đánh giá đầu ra. Bài này giúp bạn đọc được cấu trúc đó.
Bắt đầu từ câu hỏi: học để làm gì
Trước khi so sánh chương trình, viết ra mục tiêu năm năm sau khi tốt nghiệp. Ba nhóm mục tiêu phổ biến dẫn đến ba lựa chọn khác nhau:
- Nâng chuyên môn trong nghề hiện tại: thạc sĩ định hướng ứng dụng, có thể học bán thời gian.
- Chuyển sang nghiên cứu hoặc giảng dạy đại học: thạc sĩ định hướng nghiên cứu có luận văn, hoặc vào thẳng tiến sĩ nếu hệ thống cho phép.
- Chuyển ngành: chương trình có học phần nền tảng, chấp nhận người từ ngành khác.
Nếu chưa rõ mục tiêu, một thạc sĩ nghiên cứu thường giữ được nhiều cửa mở hơn, nhưng đòi hỏi nhiều thời gian hơn cho luận văn.
Thạc sĩ nghiên cứu và thạc sĩ ứng dụng
| Tiêu chí | Định hướng nghiên cứu | Định hướng ứng dụng |
|---|---|---|
| Tỷ trọng | Nhiều thời gian cho luận văn | Chủ yếu học phần, có đề án hoặc dự án |
| Sản phẩm cuối | Luận văn có câu hỏi nghiên cứu, phương pháp, dữ liệu | Đề án, báo cáo dự án, hoặc thi tổng hợp |
| Hợp với | Người định học tiếp tiến sĩ, làm nghiên cứu | Người muốn nâng kỹ năng nghề |
| Lợi thế khi nộp tiến sĩ | Có kinh nghiệm nghiên cứu, có thể có công bố | Thường phải bổ sung bằng chứng năng lực nghiên cứu |
Tên gọi không phải lúc nào cũng rõ. Hãy đọc chương trình đào tạo chi tiết: đếm số tín chỉ dành cho luận văn so với tổng số tín chỉ.
Các mô hình tiến sĩ khác nhau đến mức nào
“Tiến sĩ” ở các hệ thống khác nhau có thể là những trải nghiệm rất khác:
- Mô hình nghiên cứu thuần (phổ biến ở Anh, nhiều nước châu Âu, Úc): vào thẳng dự án nghiên cứu, ít hoặc không có học phần bắt buộc, thời gian thiết kế thường ba đến bốn năm. Thường đòi có thạc sĩ hoặc kinh nghiệm nghiên cứu trước.
- Mô hình có học phần (phổ biến ở Bắc Mỹ): một hai năm đầu học môn, sau đó thi đủ điều kiện (qualifying exam), rồi mới làm luận án. Tổng thời gian thường dài hơn, nhưng nhận được người mới tốt nghiệp đại học.
- Vị trí tiến sĩ như việc làm (ở một số nước châu Âu): nghiên cứu sinh ký hợp đồng lao động gắn với một dự án có sẵn, có lương và nghĩa vụ.
- Tiến sĩ trong nước: cấu trúc, thời gian, yêu cầu công bố do quy định của từng quốc gia và từng cơ sở đào tạo; hãy đọc quy chế hiện hành của chính cơ sở đó.
Thời gian “thiết kế” và thời gian thực tế thường khác nhau. Hỏi thẳng chương trình: nghiên cứu sinh gần đây mất bao lâu để hoàn thành?
Tài trợ: hỏi rõ trước khi tính chuyện khác
Tài trợ quyết định bạn có thể toàn tâm vào nghiên cứu hay không. Mức cụ thể thay đổi theo năm và theo nước, nên chỉ nên tin trang chính thức của chương trình. Những câu cần hỏi:
- Học bổng có miễn học phí không, có kèm sinh hoạt phí không?
- Tài trợ kéo dài bao lâu, và nếu luận án kéo dài hơn thì sao?
- Có nghĩa vụ đi kèm không, như trợ giảng, trợ lý nghiên cứu, số giờ mỗi tuần?
- Kinh phí cho hội nghị, thiết bị, thu thập dữ liệu lấy từ đâu?
Với tiến sĩ, đặc biệt ở những nước mà tiến sĩ có tài trợ là phổ biến, một chương trình yêu cầu tự túc hoàn toàn cần được cân nhắc rất kỹ.
Những thông tin ít ai hỏi nhưng quan trọng
- Tỷ lệ hoàn thành và thời gian hoàn thành thực tế của các khoá gần đây.
- Người tốt nghiệp đi đâu: làm học thuật, doanh nghiệp, khu vực công?
- Cơ chế giám sát: một người hướng dẫn hay hội đồng hướng dẫn, gặp định kỳ bao lâu một lần?
- Đánh giá giữa kỳ: có mốc chuyển giai đoạn (ví dụ xác nhận đề cương sau năm đầu) không, và điều gì xảy ra nếu không đạt?
- Yêu cầu đầu ra: luận án truyền thống, luận án theo bài báo, số công bố bắt buộc nếu có.
- Cộng đồng nghiên cứu sinh: có seminar, nhóm đọc, không gian làm việc chung không?
Cách so sánh ba chương trình trên một trang
Lập bảng với các hàng: mục tiêu phù hợp, thời gian thiết kế và thực tế, tài trợ, người hướng dẫn tiềm năng, yêu cầu đầu ra, chi phí sinh hoạt tại nơi học, cơ hội sau tốt nghiệp. Chấm từng ô theo thang ba mức (tốt, được, đáng lo) thay vì điểm số chi li. Một ô “đáng lo” ở tài trợ hoặc người hướng dẫn thường nặng hơn nhiều ô “tốt” ở những hàng khác.
Nói chuyện với người đang học
Trang web chương trình được viết để tuyển sinh. Người đang học cho bạn bức tranh thật. Tìm họ qua trang nhóm nghiên cứu, hội thảo hoặc mạng chuyên nghiệp, gửi một thư ngắn xin 15 phút. Câu hỏi nên hỏi:
- “Một tuần bình thường của bạn trông như thế nào?”
- “Điều gì bạn ước mình biết trước khi vào?”
- “Nếu chọn lại, bạn có chọn chương trình này không?”
Sai lầm hay gặp
- Chọn theo thứ hạng trường trong khi nhóm nghiên cứu cụ thể mới quyết định trải nghiệm.
- Bỏ qua chi phí sinh hoạt khi so sánh học bổng giữa các thành phố.
- Nộp tràn lan hai mươi chương trình với thư động lực na ná nhau, thay vì năm chương trình được tìm hiểu kỹ.
Việc nên làm tuần này: viết mục tiêu năm năm của mình trong ba câu, rồi chọn ba chương trình và điền bảng so sánh ở trên. Những ô bạn không điền được chính là danh sách câu hỏi để gửi cho chương trình và cho người đang học.
Câu hỏi thường gặp
Nên học thạc sĩ nghiên cứu hay thạc sĩ ứng dụng?
Nếu định học tiếp tiến sĩ hoặc làm nghiên cứu, giảng dạy đại học, thạc sĩ nghiên cứu có luận văn thường phù hợp hơn. Nếu mục tiêu là nâng kỹ năng nghề, thạc sĩ ứng dụng có thể hợp lý và linh hoạt hơn.
Làm tiến sĩ mất bao lâu?
Tùy hệ thống: mô hình nghiên cứu thuần thường được thiết kế ba đến bốn năm, mô hình có học phần thường dài hơn. Thời gian thực tế có thể dài hơn thiết kế, nên hãy hỏi chương trình về thời gian hoàn thành của các khoá gần đây.
Có thể học thẳng tiến sĩ sau đại học không?
Ở một số hệ thống, đặc biệt các chương trình tiến sĩ có học phần, điều này phổ biến. Ở những nơi khác, chương trình thường yêu cầu có thạc sĩ hoặc kinh nghiệm nghiên cứu tương đương.
Cần hỏi gì về học bổng tiến sĩ?
Hỏi học bổng có miễn học phí và kèm sinh hoạt phí không, kéo dài bao lâu, có nghĩa vụ trợ giảng hay không, và kinh phí nghiên cứu lấy từ đâu. Mức cụ thể hãy kiểm tra trên trang chính thức của chương trình.
Thứ hạng trường có quan trọng khi chọn chương trình sau đại học không?
Có ý nghĩa nhất định, nhưng ở bậc sau đại học, nhóm nghiên cứu, người hướng dẫn, tài trợ và cấu trúc chương trình ảnh hưởng đến trải nghiệm nhiều hơn thứ hạng chung của trường.
