Cuộc gọi báo tin kết thúc bằng câu “chúc mừng, khoa muốn mời chị về”. Người được mời, sau hai năm nộp hồ sơ, trả lời ngay: “Em đồng ý ạ.” Một tuần sau, cô nhận hợp đồng: bốn học phần trong học kỳ đầu, hai trong số đó cô chưa từng dạy; không có kinh phí khởi động; ngày bắt đầu trùng với lúc cô còn đang hoàn thành dự án sau tiến sĩ. Cô chưa từng hỏi về những điều này, và giờ thì khó hỏi hơn nhiều.
Đàm phán lời mời làm việc trong giới học thuật khác với doanh nghiệp: nhiều nơi có thang lương cố định, và không khí thường tế nhị. Nhưng gần như ở đâu cũng có một vài thứ có thể trao đổi, và những thứ đó ảnh hưởng đến ba năm đầu của bạn hơn con số lương. Bài này giúp bạn biết hỏi gì, hỏi lúc nào và hỏi thế nào.
Trước hết: cảm ơn, xin thời gian, xin văn bản
Khi nhận tin qua điện thoại, câu trả lời tốt nhất thường là: “Tôi rất vui và cảm ơn khoa. Tôi có thể nhận thông tin chi tiết bằng văn bản và trả lời trong khoảng một tuần được không?” Đây là đề nghị bình thường, không làm bạn mất điểm. Nó cho bạn thời gian đọc kỹ, hỏi ý kiến người cố vấn và chuẩn bị câu hỏi.
Những gì thường có thể trao đổi
| Hạng mục | Mức độ linh hoạt thường gặp | Vì sao quan trọng |
|---|---|---|
| Bậc lương khởi điểm | Thấp ở nơi có thang lương cố định; đôi khi có thể xếp bậc cao hơn dựa trên kinh nghiệm | Bậc khởi điểm ảnh hưởng đến mọi lần tăng sau |
| Giờ giảng năm đầu | Thường trao đổi được | Giảm tải năm đầu là thời gian để khởi động nghiên cứu |
| Học phần được giao | Thường trao đổi được | Dạy lại học phần quen tiết kiệm hàng trăm giờ chuẩn bị |
| Kinh phí khởi động | Rất khác nhau giữa ngành và trường | Thiết bị, dữ liệu, trợ lý, đi lại trong hai ba năm đầu |
| Ngày bắt đầu | Thường linh hoạt trong vài tháng | Hoàn thành dự án đang dở, chuyển nhà, kịp đầu học kỳ |
| Hỗ trợ chuyển nơi ở | Tùy trường | Chi phí chuyển nhà, chỗ ở tạm thời |
| Hỗ trợ cho gia đình | Tùy trường | Việc làm cho người phối ngẫu, trường học cho con |
Không cần hỏi tất cả. Hãy chọn hai ba hạng mục quan trọng nhất với hoàn cảnh của bạn.
Tìm hiểu trước khi hỏi
- Đọc thang lương công khai của trường hoặc của hệ thống nếu có; nhiều nơi công bố.
- Hỏi người đã được tuyển ở khoa đó một hai năm gần đây: họ đã trao đổi những gì, điều gì khoa thường chấp nhận.
- Hỏi người cố vấn trong ngành về mức kinh phí khởi động phổ biến cho ngành của bạn ở loại trường tương tự.
- Xem lịch học phần của khoa để biết học phần nào đang thiếu người dạy và học phần nào bạn có thể đề nghị.
Cách viết email đề nghị
Một email tốt ngắn, lịch sự, cụ thể và gắn mỗi đề nghị với lợi ích cho khoa. Mẫu:
“Kính gửi thầy/cô, tôi rất cảm ơn thư mời và mong được về làm việc tại khoa. Trước khi xác nhận, tôi xin trao đổi ba điểm. Thứ nhất, tôi đề nghị được giảm một học phần trong học kỳ đầu để triển khai nghiên cứu dự kiến nộp đề xuất tài trợ vào cuối năm đầu. Thứ hai, tôi có thể dạy học phần A mà tôi đã giảng ba năm; nếu phù hợp, tôi xin nhận học phần này thay cho học phần B. Thứ ba, tôi đề nghị ngày bắt đầu lùi sang đầu học kỳ sau để hoàn thành dự án hiện tại. Tôi rất mong nhận được ý kiến của thầy/cô.”
Chú ý: mỗi đề nghị đều có lý do gắn với việc bạn sẽ làm tốt hơn cho khoa. Tránh đề nghị dựa trên so sánh với nơi khác trừ khi bạn thật sự có lời mời khác và sẵn sàng nói rõ.
Khi có hai lời mời
Có lời mời khác là thông tin hợp lệ để chia sẻ, nếu nói thẳng thắn và không dùng như lời đe dọa. Ví dụ: “Tôi cũng nhận được lời mời từ một trường khác với hạn trả lời ngày X. Khoa là lựa chọn tôi ưu tiên; nếu có thể trao đổi về điểm Y, điều đó sẽ giúp tôi quyết định dễ hơn.” Đừng bao giờ bịa ra một lời mời không có; giới học thuật nhỏ hơn bạn nghĩ.
Nhận câu trả lời và chốt bằng văn bản
- Một số đề nghị sẽ được chấp nhận, một số không. Cảm ơn cho cả hai trường hợp.
- Mọi thỏa thuận ngoài mẫu hợp đồng chuẩn, như giảm giờ giảng hay kinh phí khởi động, hãy đề nghị ghi vào thư mời chính thức hoặc một văn bản xác nhận. Lời hứa miệng dễ bị quên khi người phụ trách thay đổi.
- Hỏi rõ kinh phí khởi động có hạn dùng không, chi cho những mục nào, ai duyệt.
Nếu một đề nghị bị từ chối, hãy hỏi liệu có thể xem xét lại sau một năm không, ví dụ giảm giờ giảng từ năm thứ hai hay bổ sung kinh phí khi bạn nộp đề xuất tài trợ đầu tiên. Nhiều khoa sẵn lòng cam kết theo mốc hơn là cam kết ngay.
Những điều không nên làm
- Đồng ý ngay trong cuộc gọi rồi mới đọc chi tiết.
- Đưa ra danh sách mười đề nghị cùng lúc.
- Kéo dài thời gian trả lời nhiều tuần mà không liên lạc.
- Đàm phán bằng giọng đối đầu; bạn sẽ làm việc với những người này nhiều năm.
- Sau khi đã chấp nhận, quay lại đề nghị thêm.
Áp dụng: danh sách ưu tiên trong một giờ
- Viết ra ba điều sẽ quyết định năm đầu của bạn thành công hay không.
- Đối chiếu với bảng hạng mục ở trên, chọn hai ba hạng mục tương ứng.
- Với mỗi hạng mục, viết một câu đề nghị cụ thể và một câu lý do gắn với lợi ích cho khoa.
- Gửi bản nháp cho một người cố vấn đọc trước.
- Gửi email trong thời hạn đã hẹn.
Việc nên làm ngay khi nhận cuộc gọi báo tin: cảm ơn, xin văn bản và một tuần để trả lời, rồi mở danh sách ưu tiên này. Một tuần chuẩn bị bình tĩnh có thể thay đổi đáng kể ba năm đầu tiên của bạn.
Câu hỏi thường gặp
Có nên đàm phán khi nhận lời mời làm giảng viên không?
Có thể, một cách lịch sự và có chọn lọc. Ngay cả khi lương theo thang cố định, những điểm như giờ giảng năm đầu, học phần được giao, kinh phí khởi động hay ngày bắt đầu thường có thể trao đổi.
Kinh phí khởi động cho giảng viên mới là gì?
Đó là khoản hỗ trợ ban đầu để giảng viên mới khởi động nghiên cứu, dùng cho thiết bị, dữ liệu, trợ lý hoặc đi lại. Mức độ và điều kiện rất khác nhau giữa ngành và trường.
Nên trả lời lời mời làm việc trong bao lâu?
Một tuần thường là khoảng thời gian hợp lý để đọc kỹ và chuẩn bị câu hỏi. Hãy hẹn rõ ngày trả lời và giữ đúng hẹn.
Đàm phán có làm khoa rút lời mời không?
Hiếm khi, nếu bạn đề nghị lịch sự, cụ thể và có lý do hợp lý. Tránh giọng đối đầu và không đưa ra quá nhiều đề nghị cùng lúc.
Thỏa thuận thêm có cần ghi vào văn bản không?
Nên. Hãy đề nghị ghi các thỏa thuận như giảm giờ giảng hay kinh phí khởi động vào thư mời chính thức hoặc văn bản xác nhận, vì người phụ trách có thể thay đổi.
