Một giảng viên ghi lại thời gian làm việc trong hai tuần giữa học kỳ. Kết quả: 22 giờ mỗi tuần cho giảng dạy (lên lớp, soạn bài, chấm, trả lời email sinh viên), 9 giờ cho họp và việc hành chính, 4 giờ cho nghiên cứu, và phần lớn 4 giờ đó rơi vào tối muộn, chia thành những mẩu 30 phút. Trong khi đó, bản mô tả công việc của anh ghi nghiên cứu chiếm khoảng 40% khối lượng. Anh không lười, và cũng không phải trường hợp hiếm.
Giảng dạy có cấu trúc bên ngoài ép buộc: lịch lên lớp, hạn trả điểm, sinh viên gõ cửa. Nghiên cứu thì hầu như không. Vì vậy, nếu không tự dựng một cấu trúc bảo vệ, nghiên cứu sẽ luôn thua. Đây không phải chuyện ý chí mà là chuyện thiết kế.
Bước 1: đo trước khi sửa
Ghi lại thời gian thực tế trong hai tuần điển hình, chia theo nhóm: lên lớp, soạn bài, chấm bài, email và giờ tiếp sinh viên, họp, hành chính, nghiên cứu (đọc, phân tích, viết), hướng dẫn nghiên cứu sinh. Đừng ghi theo trí nhớ vào cuối tuần; ghi ngay trong ngày. Hầu hết mọi người ngạc nhiên ở hai chỗ: email chiếm nhiều hơn tưởng, và thời gian viết thật sự ít hơn tưởng.
Bước 2: khối viết cố định
Nghiên cứu cần những khoảng dài không bị cắt ngang. Một khối 90–120 phút tập trung cho ra nhiều hơn bốn mẩu 30 phút rời rạc, vì mỗi lần quay lại bản thảo mất 10–15 phút để “vào lại” mạch.
- Chọn hai đến ba khối mỗi tuần, cùng giờ, ghi vào lịch như một buổi dạy.
- Ưu tiên buổi sáng nếu bạn tỉnh táo nhất lúc đó; để email và hành chính cho buổi chiều.
- Tắt email, để điện thoại xa, làm ở nơi ít bị tìm (thư viện, phòng khác).
- Khi đồng nghiệp đề nghị họp vào khung đó, trả lời “giờ đó tôi đã có lịch” là đủ.
Mục tiêu khiêm tốn nhưng đều đặn thắng mục tiêu lớn thất thường. Viết 300 từ mỗi khối, ba khối mỗi tuần, là khoảng 40.000 từ mỗi năm, đủ cho vài bài báo.
Bước 3: gom và giới hạn việc giảng dạy
| Việc | Thói quen tốn thời gian | Cách gọn hơn |
|---|---|---|
| Chấm bài | Chấm rải rác, viết nhận xét dài riêng cho từng bài | Chấm theo lô, dùng rubric và ngân hàng nhận xét, nhận xét chung cho cả lớp về lỗi phổ biến |
| Email sinh viên | Trả lời ngay khi đến | Hai khung cố định mỗi ngày; câu hỏi lặp lại thì đưa vào mục hỏi đáp chung |
| Soạn bài | Làm lại slide mỗi năm | Sửa có mục tiêu 20% mỗi năm dựa trên phản hồi |
| Giờ tiếp sinh viên | Tiếp mọi lúc | Khung cố định, có đăng ký trước |
Một mẹo chấm bài hiệu quả: đọc nhanh năm bài trước khi chấm để thấy các lỗi lặp lại, viết sẵn nhận xét mẫu cho từng lỗi, rồi mới chấm cả lô. Phản hồi vẫn cá nhân hóa ở phần quan trọng, nhưng không phải viết lại từ đầu những điều giống nhau cho 60 bài.
Bước 4: từ chối có chọn lọc
Việc phục vụ (hội đồng, sự kiện, phản biện, tuyển sinh) là một phần chính đáng của nghề. Vấn đề là nó không có trần. Một nguyên tắc hữu ích: trước khi nhận việc mới, hỏi “việc này có khớp với ưu tiên năm nay của tôi không, và tôi sẽ bỏ việc gì để có thời gian cho nó?”. Nếu không trả lời được câu thứ hai, câu trả lời mặc định nên là “không” hoặc “không phải lúc này”.
Cách từ chối lịch sự: cảm ơn, nêu lý do ngắn gọn, và nếu được, giới thiệu người khác phù hợp. Không cần xin lỗi dài dòng.
Bước 5: nối giảng dạy với nghiên cứu
Hai thứ không nhất thiết cạnh tranh nhau. Một số cách để chúng nuôi nhau:
- Đưa bộ dữ liệu từ nghiên cứu của bạn vào bài tập cho sinh viên (sau khi đảm bảo đạo đức và ẩn danh).
- Chọn đề tài khóa luận cho sinh viên nằm trong hướng nghiên cứu của bạn.
- Dùng buổi dạy chuyên đề để thử cách trình bày một ý tưởng trước khi viết thành bài.
- Nghiên cứu về chính việc dạy học của mình (scholarship of teaching and learning) nếu ngành và trường ghi nhận loại công bố này.
Những bẫy năng suất hay gặp
- Hộp thư trống là mục tiêu. Trả lời hết email trước khi “bắt đầu làm việc” nghĩa là không bao giờ bắt đầu. Email là việc của khung chiều.
- Soạn bài quá kỹ cho năm đầu. Học phần mới cần khung vững và hoạt động tốt, không cần mọi slide hoàn hảo. Năm sau bạn sẽ sửa dựa trên phản hồi thật.
- Chờ có đủ thời gian mới viết. Khoảng trống ba ngày liền hiếm khi đến giữa học kỳ; bản thảo tiến lên nhờ các khối nhỏ đều đặn.
- Họp không có chương trình. Nếu được mời họp mà không có nội dung và kết quả cần đạt, hỏi trước; nhiều cuộc họp có thể thay bằng một email.
- Cầu toàn với bản nháp đầu. Bản nháp đầu tồn tại để được sửa. Viết xấu nhưng viết xong thắng viết đẹp nửa trang.
Nhịp theo học kỳ
Không phải tuần nào cũng cân bằng được. Nhiều giảng viên chấp nhận học kỳ dạy nặng thì nghiên cứu ở mức “duy trì” (đọc, phân tích nhỏ, sửa bản thảo), còn các tuần không dạy và kỳ nghỉ thì làm phần cần tập trung sâu (viết bản thảo mới, đề xuất tài trợ). Lên kế hoạch cho cả năm theo nhịp này thay vì kỳ vọng mỗi tuần như nhau.
Áp dụng: mẫu tuần làm việc giữa học kỳ
| Ngày | Sáng | Chiều |
|---|---|---|
| Thứ Hai | Khối viết 2 giờ | Lên lớp; email khung 1 |
| Thứ Ba | Soạn bài cho cả tuần | Lên lớp; giờ tiếp sinh viên |
| Thứ Tư | Khối viết 2 giờ | Họp; hướng dẫn nghiên cứu sinh |
| Thứ Năm | Lên lớp | Chấm bài theo lô |
| Thứ Sáu | Khối viết hoặc phân tích dữ liệu | Hành chính; lên kế hoạch tuần sau |
Không cần theo mẫu này. Điều quan trọng là các khối nghiên cứu có trong lịch trước khi tuần bắt đầu. Việc nên làm ngay: mở lịch bốn tuần tới, đặt ba khối nghiên cứu mỗi tuần vào những giờ bạn tỉnh táo nhất, và coi chúng như lịch lên lớp. Cuối tháng, đếm xem bao nhiêu khối được giữ nguyên, và điều chỉnh từ con số thật đó.
Câu hỏi thường gặp
Giảng viên làm sao có thời gian nghiên cứu khi dạy nhiều?
Đặt các khối nghiên cứu cố định 90 đến 120 phút trong lịch mỗi tuần, gom việc chấm bài và email vào khung riêng, và tận dụng tuần không dạy cho việc cần tập trung sâu như viết bản thảo.
Chấm bài nhanh hơn mà vẫn chất lượng thế nào?
Dùng rubric, đọc nhanh vài bài để thấy lỗi lặp lại, viết sẵn ngân hàng nhận xét, rồi chấm theo lô. Nhận xét chung cho cả lớp về lỗi phổ biến giúp giảm việc viết lặp.
Làm sao từ chối việc hành chính mà không mất lòng?
Cảm ơn, nêu lý do ngắn gọn gắn với ưu tiên công việc, và nếu có thể thì giới thiệu người khác phù hợp. Trước khi nhận việc mới, hãy xác định sẽ bỏ việc gì để có thời gian.
Có thể kết hợp giảng dạy và nghiên cứu không?
Có, ví dụ dùng dữ liệu nghiên cứu cho bài tập, giao đề tài khóa luận trong hướng nghiên cứu của mình, hoặc thử trình bày ý tưởng trong buổi dạy chuyên đề trước khi viết bài.
Mỗi ngày nên viết bao nhiêu để có bài báo?
Mục tiêu nhỏ nhưng đều quan trọng hơn mục tiêu lớn. Khoảng 300 từ mỗi khối, vài khối mỗi tuần, đã tích lũy được lượng bản thảo đáng kể sau một năm.
