Tối trước kỳ thi, một sinh viên mở danh sách mười hai video bài giảng chưa xem, chỉnh tốc độ lên 2x, và tính: mười hai video, mỗi video 90 phút, còn chín tiếng. Anh xem đến gần sáng, đầu gật gù theo giọng giảng viên nói nhanh như băng cát-xét tua, và bước vào phòng thi với cảm giác đã “phủ” hết chương trình. Kết quả không như cảm giác.
Video bài giảng là một công cụ học rất mạnh: dừng được, xem lại được, xem ở bất cứ đâu. Nhưng chính những tính năng đó cũng tạo ra những kiểu học thụ động mới. Bài này đi vào ba quyết định quyết định giá trị của một video: xem ở tốc độ nào, dùng nút dừng ra sao, và xem vào lúc nào.
Tốc độ xem: chọn theo độ khó, không theo thời gian
Người nghe có thể theo kịp lời nói nhanh hơn tốc độ giảng bình thường khá nhiều, vì nhiều giảng viên nói chậm hơn khả năng nghe hiểu của sinh viên. Tăng tốc vừa phải cho một bài giảng chậm, nội dung bạn đã có nền, thường không làm mất gì đáng kể.
Vấn đề nằm ở chỗ theo kịp lời không có nghĩa là kịp xử lý ý. Với nội dung mới, dày khái niệm, cần suy luận theo từng bước, tốc độ cao lấy mất khoảng lặng mà não cần để nối ý mới vào cái đã biết. Bạn nghe đủ từng câu, nhưng không còn chỗ để nghĩ.
| Loại nội dung | Tốc độ hợp lý | Ghi chú |
|---|---|---|
| Phần giới thiệu, nhắc lại bài trước, thông báo hành chính | Nhanh | Có thể lướt hẳn |
| Nội dung bạn đã có nền, giảng viên nói chậm | Nhanh vừa phải | Dừng khi gặp ý mới |
| Khái niệm mới, lập luận nhiều bước | Bình thường | Dừng thường xuyên để tự giải thích |
| Giải bài mẫu, chứng minh, lập trình trực tiếp | Bình thường hoặc chậm | Dừng trước mỗi bước để đoán |
Nếu bạn phải xem ở 2x mới “kịp”, vấn đề thường nằm ở lịch học, không nằm ở tốc độ.
Nút dừng: công cụ học mạnh nhất, ít được dùng nhất
Trên lớp, bạn không thể bảo giảng viên dừng lại để mình suy nghĩ. Với video thì có. Nhưng phần lớn người xem chỉ dừng để chép. Ba cách dùng nút dừng có giá trị hơn:
- Dừng để đoán. Trước khi giảng viên giải bước tiếp theo hay đưa ra kết luận, dừng và tự đoán. Đúng hay sai, bạn đều nhớ bước đó tốt hơn.
- Dừng để tự nhớ lại. Cuối mỗi đoạn khoảng mười phút, dừng, không nhìn ghi chép, nói hoặc viết ba ý chính vừa nghe.
- Dừng để ghi câu hỏi. Chỗ bạn không hiểu, ghi mốc thời gian và câu hỏi cụ thể, để hỏi giảng viên hoặc tra sau, thay vì tua lại vô định.
Cái bẫy của việc xem lại
Xem lại toàn bộ một video có tác dụng rất giống đọc lại giáo trình: mọi thứ quen dần, cảm giác hiểu tăng lên, nhưng khả năng tự gọi ra kiến thức tăng chậm. Nó còn tốn thời gian hơn đọc lại, vì bạn không thể lướt mắt qua đoạn đã biết nhanh như với chữ.
Thay vì xem lại cả bài, hãy tự nhớ lại trước, tua sau: viết ra những gì còn nhớ về bài giảng, rồi chỉ mở lại đúng những đoạn bạn không nhớ được. Mốc thời gian bạn ghi khi xem lần đầu giúp việc này nhanh hơn nhiều.
Lịch xem: đừng để video dồn thành núi
Bài giảng được ghi hình khiến việc bỏ lớp trở nên an toàn trong cảm giác: “mình sẽ xem sau”. Thực tế, “sau” thường là tuần trước kỳ thi. Khi đó ba điều xảy ra cùng lúc: khối lượng quá lớn nên bạn tăng tốc, không có thời gian dừng để nghĩ, và không có khoảng cách giữa các lần tiếp xúc với nội dung, thứ giúp trí nhớ bền.
- Đặt lịch xem cố định, gần với giờ lớp gốc, như thể vẫn là lớp học trực tiếp.
- Không để tồn quá một video của một môn. Tồn hai video là tín hiệu cần sắp lại tuần.
- Xem cùng bạn nếu có thể, hẹn giờ và dừng giữa chừng để hỏi nhau.
Phụ đề và bản ghi lời: dùng khi nào
Phụ đề giúp rất nhiều khi bài giảng bằng ngoại ngữ, khi giảng viên có giọng lạ tai, hoặc khi thuật ngữ chuyên ngành khó nghe. Bản ghi lời (transcript) tự động thì tiện để tìm lại một đoạn bằng từ khoá. Nhưng đừng biến việc xem thành việc đọc phụ đề liên tục trong khi bỏ qua hình vẽ và công thức trên slide: mắt chỉ ở một chỗ được. Với nội dung có nhiều hình, tắt phụ đề ở lần xem đầu nếu bạn nghe được, và dùng bản ghi lời để tra lại sau.
Với du học sinh học bằng tiếng Anh, một cách hữu ích là xem đoạn khó một lần có phụ đề để nắm ý, rồi xem lại đúng đoạn đó không phụ đề để luyện nghe thuật ngữ. Làm vậy cho từng đoạn ngắn, không phải cho cả bài.
Khoá học trực tuyến mở: vì sao hay bỏ giữa chừng
Khoá học trực tuyến đại trà thường có tỷ lệ hoàn thành thấp. Lý do hiếm khi là nội dung khó, mà là không có mốc thời gian bắt buộc, không có người để chịu trách nhiệm, và thói quen xem liền nhiều video mà không làm bài. Cách chống:
- Làm câu hỏi kiểm tra ngay sau mỗi video, trước khi xem video tiếp.
- Chọn trước hai ba buổi cố định trong tuần, ghi vào lịch như lịch làm việc.
- Ghi một dòng sau mỗi buổi: hôm nay mình làm được gì mà trước đó chưa làm được.
Áp dụng: quy trình cho một video 60 phút
- 2 phút trước khi xem: đọc tiêu đề và slide đầu, viết ra hai câu hỏi bạn mong bài giảng trả lời.
- Xem theo đoạn mười phút: tốc độ theo bảng ở trên, dừng để đoán trước những bước quan trọng.
- Cuối mỗi đoạn: dừng một phút, tự nói hoặc viết ba ý chính, ghi mốc thời gian đoạn khó.
- Sau video, 10 phút: không nhìn ghi chép, viết lại bố cục bài giảng và trả lời hai câu hỏi ban đầu.
- Hai ngày sau, 10 phút: tự nhớ lại lần nữa, chỉ tua đúng những đoạn đã đánh dấu.
Tổng thời gian dài hơn xem liền ở 2x, nhưng sau quy trình này bạn thật sự mang được bài giảng theo mình.
Mở ngay danh sách video bạn còn tồn của học kỳ này, đếm số giờ, và chia chúng vào các buổi cố định trong hai tuần tới. Nếu con số khiến bạn giật mình, bạn vừa tránh được một đêm xem 2x trước kỳ thi.
Câu hỏi thường gặp
Xem bài giảng ở tốc độ 2x có làm giảm khả năng hiểu không?
Với bài giảng nói chậm và nội dung quen, tăng tốc vừa phải thường không gây hại rõ. Với nội dung mới, dày khái niệm hoặc giảng viên vốn nói nhanh, tốc độ cao làm bạn theo được lời nhưng không kịp xử lý ý. Chọn tốc độ theo độ khó, không theo thời gian bạn muốn tiết kiệm.
Có nên bỏ lên lớp vì bài giảng đã được ghi hình?
Nếu bạn thật sự xem đúng lịch và xem chủ động thì có thể được. Nhưng nhiều người bỏ lớp rồi dồn video đến cuối kỳ, lúc đó khối lượng quá lớn để xem có chất lượng.
Xem lại video nhiều lần có giúp nhớ không?
Xem lại tác dụng giống đọc lại: tạo cảm giác quen nhưng ít giúp nhớ lâu. Xem một lần chủ động rồi tự nhớ lại, chỉ tua lại đúng đoạn bạn không nhớ được, hiệu quả hơn.
Có nên chép lại lời giảng khi xem video?
Không nên chép nguyên văn, vì nút dừng khiến việc chép từng chữ trở nên quá dễ. Ghi ý chính bằng lời của bạn, đánh dấu thời điểm những đoạn khó để quay lại.
Học khoá học trực tuyến thế nào để không bỏ giữa chừng?
Đặt lịch cố định như một lớp học, học cùng một người bạn nếu có thể, và làm bài tập hoặc câu hỏi kiểm tra ngay sau mỗi video thay vì xem liền nhiều bài.
