Hai sinh viên ngồi cạnh nhau cùng một buổi giảng. Người thứ nhất gõ laptop gần như nguyên văn lời giảng viên, cuối buổi có bốn trang chữ. Người thứ hai viết tay, chỉ được một trang rưỡi, nhiều mũi tên và vài câu hỏi ở lề. Hai tuần sau, khi được hỏi về lập luận chính của buổi giảng, người thứ hai thường trả lời tốt hơn. Không phải vì bút tốt hơn bàn phím, mà vì trang rưỡi đó là kết quả của việc chọn và diễn đạt lại.
Ghi chép có hai chức năng: lúc ghi, nó là một hình thức xử lý thông tin; sau đó, nó là tài liệu để ôn. Cách ghi tốt phục vụ được cả hai. Cách ghi kém chỉ tạo ra một bản chép lại mà ta sẽ đọc lại một cách thụ động.
Viết tay hay gõ máy: câu hỏi đặt sai chỗ
Tranh luận viết tay hay gõ máy thường được trình bày như cuộc thi giữa hai công cụ. Thực ra biến số quan trọng là bạn chép nguyên văn hay diễn đạt lại. Gõ nhanh cho phép chép gần như từng chữ, và chép từng chữ thì não gần như không xử lý gì. Viết tay chậm hơn, buộc người ghi phải tóm lại, nên vô tình tạo ra xử lý.
Vì vậy, nếu bạn dùng laptop, hãy tự đặt luật: không gõ câu nào dài quá mười từ mà không phải lời của mình. Laptop còn có thêm rủi ro phân tâm: một tab mở ra là mất năm phút giảng. Nếu kỷ luật được với cả hai điều này, gõ máy vẫn hiệu quả và có ưu điểm dễ tìm kiếm, dễ sắp xếp.
Ghi gì và bỏ gì trong giờ giảng
Không ghi được hết, và không nên cố. Ưu tiên theo thứ tự:
- Cấu trúc: buổi hôm nay có mấy ý lớn, chúng nối với nhau thế nào.
- Tín hiệu của giảng viên: “điểm quan trọng là…”, “sinh viên hay nhầm chỗ này”, những gì được nhắc lại hai lần, những gì được viết lên bảng.
- Ví dụ: ghi tên ví dụ và điểm nó minh họa, không cần chép toàn bộ.
- Chỗ mình không hiểu: đánh dấu hỏi ngay. Đây là phần hay bị bỏ qua nhất nhưng giá trị nhất.
Bỏ qua: định nghĩa đã có nguyên văn trong giáo trình (chỉ ghi số trang), số liệu có sẵn trong slide được chia sẻ, những đoạn giảng viên kể chuyện ngoài lề.
Chia trang kiểu Cornell, phiên bản gọn
Hệ thống Cornell chia trang thành ba vùng. Bạn không cần kẻ thước đẹp, chỉ cần tôn trọng chức năng từng vùng:
| Vùng | Vị trí | Ghi khi nào | Nội dung |
|---|---|---|---|
| Ghi chính | Hai phần ba bên phải | Trong giờ | Ý chính, ví dụ, sơ đồ, dấu hỏi |
| Cột câu hỏi | Một phần ba bên trái | Trong 24 giờ sau | Câu hỏi mà phần ghi chính trả lời |
| Tóm tắt | Dải dưới cùng | Trong 24 giờ sau | Hai ba câu tóm cả trang bằng lời mình |
Sức mạnh của Cornell không nằm ở bố cục mà ở cột câu hỏi: khi ôn, che phần ghi chính, nhìn câu hỏi và tự trả lời. Vở ghi biến thành bộ câu hỏi truy hồi có sẵn.
Quy trình 24 giờ sau buổi học
Phần lớn giá trị của ghi chép được tạo ra sau buổi học, không phải trong. Một quy trình ngắn, 15–20 phút cho một buổi giảng:
- Đọc lướt vở ghi, sửa chỗ viết tắt khó hiểu khi mình còn nhớ nghĩa.
- Viết câu hỏi vào cột trái cho từng khối ghi.
- Giải quyết các dấu hỏi: tra giáo trình, hỏi bạn, hoặc ghi lại để hỏi giảng viên.
- Viết tóm tắt hai ba câu ở cuối trang, không nhìn vở.
- Ghi liên kết: ý này nối với buổi nào trước đó, chương nào trong giáo trình.
Bước 4 là một lần truy hồi nhỏ. Nếu không viết nổi tóm tắt, bạn đã biết mình chưa nắm buổi học, trước khi kỳ thi cho bạn biết.
Ghi chép cho từng dạng buổi học
Buổi giảng lý thuyết
Ưu tiên cấu trúc lập luận: luận điểm, căn cứ, phản biện. Sơ đồ mũi tên thường tốt hơn gạch đầu dòng tuyến tính.
Buổi giải bài
Đừng chép lời giải trên bảng từng dòng. Ghi đề, ý tưởng then chốt ở mỗi bước chuyển, và chỗ dễ sai. Sau buổi, tự giải lại từ đề.
Buổi thảo luận, seminar
Ghi các quan điểm khác nhau và ai đưa ra lập luận gì, kèm câu hỏi còn bỏ ngỏ. Đây là nguyên liệu cho bài luận sau này.
Đọc tài liệu
Đọc hết một đoạn rồi mới ghi, ghi bằng lời mình, không nhìn sách lúc viết. Ghi trong lúc mắt vẫn trên trang sách dễ thành chép lại.
Những thói quen ghi chép tốn thời gian mà ít ích
- Chép lại vở cho đẹp. Tốn hàng giờ, gần như không có xử lý. Nếu muốn làm lại, hãy viết lại từ trí nhớ rồi đối chiếu, đó là truy hồi.
- Tô màu theo hệ thống phức tạp. Năm màu cho năm loại thông tin làm bạn nghĩ về màu nhiều hơn về nội dung.
- Chụp ảnh slide thay cho ghi. Ảnh là tài liệu, không phải ghi chép; bạn vẫn phải xử lý nó ở đâu đó.
- Chuyển vở ghi sang ứng dụng mới mỗi học kỳ. Công cụ ít quan trọng hơn thói quen xử lý sau giờ học.
Biến vở ghi thành tài liệu ôn thi
Đến gần kỳ thi, vở ghi theo kiểu trên đã có sẵn ba lớp: câu hỏi ở cột trái để tự kiểm tra, tóm tắt ở cuối trang để nhìn toàn cảnh, và các dấu hỏi đã được giải quyết để biết chỗ từng yếu. Buổi ôn chỉ cần: che phần ghi chính, trả lời câu hỏi, đánh dấu câu sai, và ôn lại đúng những trang có nhiều dấu sai.
Buổi học tới, thử chia trang theo ba vùng và hẹn với mình 15 phút trong 24 giờ sau để viết câu hỏi và tóm tắt. Sau hai tuần, so số câu hỏi bạn trả lời được khi che vở ghi mới với vở ghi cũ.
Câu hỏi thường gặp
Ghi chép bằng tay hay bằng laptop tốt hơn?
Điều quan trọng là bạn diễn đạt lại hay chép nguyên văn. Gõ máy dễ dẫn đến chép từng chữ và dễ phân tâm, còn viết tay buộc tóm tắt. Nếu dùng laptop, hãy ghi bằng lời của mình và đóng các tab không liên quan.
Phương pháp Cornell là gì?
Là cách chia trang vở thành vùng ghi chính, cột câu hỏi bên trái và dải tóm tắt phía dưới. Cột câu hỏi được viết sau buổi học và dùng để tự kiểm tra khi ôn.
Có nên chép lại vở ghi cho gọn đẹp không?
Thường không đáng thời gian vì chép lại gần như không đòi hỏi suy nghĩ. Nếu muốn làm lại, hãy viết lại từ trí nhớ rồi mới đối chiếu với vở gốc.
Trong giờ giảng nên ghi những gì?
Ưu tiên cấu trúc bài giảng, những điểm giảng viên nhấn mạnh hoặc nhắc lại, tên ví dụ và điều nó minh họa, cùng những chỗ bạn chưa hiểu. Định nghĩa đã có trong giáo trình chỉ cần ghi số trang.
Sau buổi học nên làm gì với vở ghi?
Trong vòng 24 giờ, dành 15–20 phút sửa chỗ viết tắt, viết câu hỏi ở lề, giải quyết chỗ chưa hiểu và viết tóm tắt không nhìn vở. Đây là bước tạo ra phần lớn giá trị của ghi chép.
